SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“Giải pháp rèn luyện kỹ năng tự bảo vệ bản thân, phòng chống xâm hại cho trẻ 3-4 tuổi lớp (mầm 2) tại trường Mẫu giáo Bình Minh, xã Vĩnh Bình, tỉnh An Giang năm học 2025 – 2026”.

– Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Vỏ Tiểu Các, giáo viên trường Mẫu Giáo Bình Minh, xã Vĩnh Bình, tỉnh An Giang.

– Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục (Nuôi dạy trẻ mầm non)

– Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử:  20/09/2024 đến 20/12/2025

– Mô tả bản chất của sáng kiến:

“Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai”

Đây là một thông điệp khẳng định sự phát triển của trẻ em là nền tảng của sự phát triển của mỗi quốc gia sau này. Trẻ em cần sự quan tâm, giáo dục, chăm sóc và bảo vệ để có cuộc sống yên bình, hạnh phúc và phát triển tốt nhất để có thể trở thành chủ nhân của một đất giàu mạnh. Tuy nhiên trong thời gian gần đây, tình hình xâm hại thân thể trẻ em có chiều hướng gia tăng với tính chất mức độ ngày càng nghiêm trọng gây tổn thương nặng nề cho trẻ về tinh thần lẫn thể chất. Trẻ em có thể bị xâm hại nhiều hình thức khác nhau. Việc xâm hại có thể được các đối tượng xấu thực hiện bởi các hành vi bạo lực, ép buộc, dùng những lời nói, tranh ảnh để gây kích thích cho trẻ em, một số vụ có sự đồng ý của trẻ do các con chưa hiểu biết, chưa nhận thức được hậu quả và sự nguy hiểm của hành vi bị xâm hại. Mọi trẻ em đều có nguy cơ bị xâm hại thân thể và không phân biệt trẻ em trai hay gái, gia đình nghèo hay gia đình khá giả đều có nguy cơ bị xâm hại. Những trẻ em bị xâm hại thường cảm thấy sợ hãi, cộc tính, sống khép kín và bị ảnh hưởng nặng nề về tâm lý. Vì thế, trẻ em phải luôn luôn được sự bảo vệ, che chở, giáo dục của người lớn mọi lúc, mọi nơi.

Nhận thức được tầm quan trọng của việc dạy trẻ phòng chống xâm hại thể chất; dựa vào đặc điểm tâm sinh lí của trẻ mầm non và qua thực tế của lớp. Đây cũng là lý do tôi chọn đề tài: “Giải pháp rèn luyện kỹ năng tự bảo vệ bản thân, phòng chống xâm hại cho trẻ 3-4 tuổi lớp (mầm 2) tại trường Mẫu giáo Bình Minh, xã Vĩnh Bình, tỉnh An Giang năm học 2024-2025”.

1. Tình trạng giải pháp đã biết:

Trong năm học 2024-2025 tôi được nhà trường phân công dạy lớp Mầm 2 (3 – 4  tuổi) điểm chính tại trường Mẫu giáo Bình Minh. Là một giáo viên đứng trước thực trạng này tôi nhận thấy việc rèn luyện kĩ năng tự bảo vệ bản thân, phòng chống các nguy cơ bị xâm hại là rất quan trọng. Cung cấp những hiểu biết cơ bản và kỹ năng cần thiết để trẻ có thể tự bảo vệ bản thân mình thông qua các hoạt động học và hoạt động chơi tại trường. Tạo sự hứng thú tiếp thu kiến thức một cách dễ hiểu và gần gũi nhất, giúp các co dễ dàng biết cách xử lí các tình huống cần thiết để tự bảo vệ bản thân, nhận biết và tránh xa các mối nguy hiểm quanh mình.

Tuy nhiên trên thực tế những năm trước nội dung giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân, phòng chống xâm hại cho trẻ chưa đa dạng, còn mang tính gập khuôn, chưa linh hoạt. Những kiến thức truyền tải còn mang tính máy móc gây khó hiểu, không kích thích được sự hứng thú của trẻ. Đây chính là cơ sở để tôi nghiên cứu và áp dụng thực hiện: “Giải pháp rèn luyện kỹ năng tự bảo vệ bản thân, phòng chống xâm hại cho trẻ 3-4 tuổi lớp (mầm 2) tại trường Mẫu giáo Bình Minh, xã Vĩnh Bình, tỉnh An Giang năm học 2025-2026”.

* Ưu điểm:

– Cơ sở vật chất: Được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo đảm bảo đầy đủ, lớp học khang trang, đồ dùng đồ chơi đầy đủ, sân chơi ngoài trời rộng rãi, thoáng mát, có mái che đảm bảo cho công tác giảng dạy trẻ ở mọi lúc mọi nơi.

– Ban giám hiệu: Luôn quan tâm, tạo điều kiện cho giáo viên phát triển chuyên môn nghiệp vụ, an tâm công tác.

– Đối với giáo viên: Đảm bảo số lượng theo quy định, đạt trình độ chuẩn trên chuẩn, có tinh thần học hỏi nâng cao chuyên môn nghiệp vụ, chịu khó tìm tòi học hỏi phương pháp giảng dạy mới.

– Đối với trẻ: Được nuôi dạy với điều kiện tốt, trẻ phát triển tốt về thể chất và tinh thần, có nề nếp học tập vui chơi từ lớp mầm, chồi, lá.

* Hạn chế:

– Trẻ chưa biết về giới tính, chưa biết ai là người được phép chạm và không được chạm vào vùng kín của mình.

– Trẻ chưa được bố mẹ, cô giáo dạy về giới tính, chưa hiểu việc bị xâm hại thân thể là gì và những tổn thương cho trẻ khi bị xâm hại.

– Gia đình luôn bao bọc, nuông chiều, cho con tiếp xúc với mạng internet, tiếp xúc với người lạ nơi công cộng, chưa quan tâm dạy con về giới tính và những kỹ năng phòng chống, tự bảo vệ bản thân nên kinh nghiệm ứng phó còn hạn chế nên rất khó khăn cho trẻ khi có tình huống bất ngờ xảy ra.

Từ thực trạng và những hạn chế trên tại đơn vị, tôi đã mạnh dạn đề ra những giải pháp khắc phục hạn chế như sau:

* Mục đích của giải pháp:

– Mục tiêu tổng quát: Tôi lựa chọn: “Giải pháp rèn luyện kỹ năng tự bảo vệ bản thân, phòng chống xâm hại cho trẻ 3-4 tuổi lớp (mầm 2) tại trường Mẫu giáo Bình Minh, xã Vĩnh Bình, tỉnh An Giang năm học 2024-2025”  nhằm tìm ra một số hình thức, biện pháp giúp trẻ có sự hiểu biết về sự nguy hiểm của việc bị xâm hại, từ đó có kỹ năng phòng tránh bị xâm hại thân thể và cách tự bảo vệ bản thân.

– Mục tiêu cụ thể:90% trẻ nhận biết được về sự nguy hiểm của việc bị xâm hại, biết một số kỹ năng phòng tránh bị xâm hại thân thể và cách tự bảo vệ bản thân.

2. Nội dung giải pháp:

Để thưc hiện tốt: “Giải pháp rèn luyện kỹ năng tự bảo vệ bản thân, phòng chống xâm hại cho trẻ 3-4 tuổi lớp (mầm 2) tại trường Mẫu giáo Bình Minh, xã Vĩnh Bình, tỉnh An Giang năm học 2024-2025”.  Bản thân đề xuất một số giải pháp sau:

– Giải pháp 1: Cung cấp những hiểu biết cơ bản và kỹ năng cần thiết để trẻ tự bảo vệ mình ở mọi lúc mọi nơi.

– Giải pháp 2: Giáo dục kỹ năng phòng chống xâm hại thân thể thông qua các hoạt động học, hoạt động vui chơi, hoạt động góc.

– Giải pháp 3: Phối hợp với phụ huynh trang bị cho trẻ phòng chánh xâm hại thân thể.

*Triển khai giải pháp:

Giải pháp 1: Cung cấp những hiểu biết cơ bản và kỹ năng cần thiết để trẻ tự bảo vệ mình ở mọi lúc mọi nơi.

Để có thể giúp trẻ tự bảo vệ mình thì người lớn cần dạy, cung cấp cho trẻ những kiến thức, kỹ năng về xâm hại thân thể giúp phòng tránh nguy cơ bị xâm hại. Những kiến thức, kỹ năng phải đơn giản, phù hợp với lứa tuổi và trình độ nhận thức của trẻ để trẻ tự bảo vệ mình khi cần thiết.

– Quy tắc bàn tay giao tiếp (Quy tắc 5 ngón tay)

Tôi dạy trẻ biết quy tắc bàn tay giao tiếp (mỗi ngón tay là 1 quy tắc) sau đây:  Trẻ được ôm hôn (ngón cái): Chỉ dùng với những người thân ruột trong gia đình như: anh chị em ruột, bố mẹ, ông bà; Trẻ có thể nắm tay với họ hàng, thầy cô, bạn bè (ngón trỏ); Trẻ chỉ được bắt tay khi gặp người quen biết (ngón giữa); Và vẫy tay nếu trẻ gặp người lạ (ngón áp út). Trẻ cần xua tay (ngón út) để phòng tránh xâm hại trẻ em. Tôi dạy trẻ phải biết xua tay không tiếp xúc hoặc nếu cần, phải biết hét to để cầu cứu, báo động và bỏ chạy nếu những người xa lạ muốn tiến lại gần và có những cử chỉ thân mật khiến trẻ bất an, khó chịu.

– Dạy trẻ về giới tính và các vùng nhạy cảm

Tôi dạy cho trẻ là kiến thức về giới tính và 4 vùng nhạy cảm trên cơ thể là: miệng, ngực, vùng giữa hai đùi và mông, giúp trẻ nhận biết rằng các vùng nhạy cảm trên cơ thể của mình chỉ là của riêng các bé và dạy cho trẻ biết cách mạnh dạn có những kỹ năng như xua tay, hét lớn, chạy đến chỗ đông người, báo với người lớn,… để bảo vệ cơ thể trước sự đụng chạm của người khác nếu trẻ không thích.

– Không cho người khác chạm vào vùng nhạy cảm

Tôi hướng dẫn trẻ cách tự bảo vệ cơ thể, không cho bất kỳ ai chạm vào những vùng nhạy cảm hay có những hành động ôm ấp nếu trẻ không thích. Luôn nhắc trẻ những vùng nhạy cảm là của riêng bé, kể cả những người thân ruột thịt cũng không được chạm vào nếu không có sự đồng ý của trẻ. Tôi luôn dạy cho trẻ cách mạnh dạn, dứt khoát từ chối và phản ứng lại nếu có người cố tình động chạm vào cơ thể khiến trẻ thấy khó chịu.

Nếu có ai đụng vào vùng nhạy cảm khiến trẻ cảm thấy không an toàn thì trẻ cần đứng dậy ngay, nhìn thẳng vào kẻ định sàm sỡ, cần lùi ra xa đủ để không cho họ có thể với tay được đến mình và nói to, kiên quyết: “Không! Hãy dừng lại! Tôi không cho phép! Tôi không muốn! Nếu không dừng lại, tôi sẽ mách với mọi người”…(Có thể nhắc đi nhắc lại). Bỏ chạy đến chỗ an toàn, chỗ đông người. Còn nếu có người tìm cách sờ nắm hoặc ôm ấp mình thì hãy kêu to để cầu cứu sự giúp đỡ của mọi người xung quanh.

– Không chạm vào vùng nhạy cảm của người khác

Ngoài việc dạy cho trẻ tự bảo vệ cơ thể của mình thì tôi luôn dạy trẻ chú ý không được phép chạm vào vùng nhạy cảm của người khác, nhất là người khác giới. Đặc biệt không nên tò mò về cơ thể người khác để tránh bị lợi dụng, dụ dỗ hay vô tình kích thích tính thích thú của những kẻ xấu.

– Tránh xa người lạ mặt

Tôi hướng dẫn cho trẻ các cách tránh xa người lạ mặt, không nên bắt chuyện hay làm quen với bất kỳ ai mà bé gặp trên đường nếu chưa có sự đồng ý của cha mẹ. Tôi cũng cảnh báo cho trẻ bằng các video về những mối nguy hiểm có thể gặp phải khi bé đi chơi một mình với người lạ mặt hoặc đi đến những nơi tối tăm, vắng vẻ.

– Không cho người lạ mặt vào nhà

Khi trẻ ở nhà một mình, tôi dạy trẻ tuyệt đối không được cho bất kỳ người lạ mặt nào vào nhà và trẻ cũng không nên đi chơi một mình dù chỉ là sang nhà bạn hàng xóm, nhà người quen mà không xin phép, sự theo dõi của bố mẹ.

– Dạy trẻ cách chạy thật nhanh hoặc nhờ sự giúp đỡ của người khác

Để phòng ngừa các trường hợp không may trẻ bị tấn công. Tôi thường đưa ra các giả thiết và hướng dẫn trẻ cách chạy trốn, hướng dẫn cách trẻ có thể tìm cơ hội lúc kẻ xấu sơ hở để chạy thật nhanh, hét thật lớn, ra chỗ đông người cầu cứu người xung quanh. Cần chú ý đến sự chênh lệch về sức khỏe để tránh sự phản kháng của trẻ gần như không đem lại kết quả, thậm chí còn khiến kẻ xấu có thể sử dụng những biện pháp bạo lực hơn đối với trẻ. Vì thế cần dùng sự thông minh và những kỹ năng để có thể giúp trẻ thoát thân an toàn.

Ngoài ra, tôi dạy trẻ phải luôn ghi nhớ số điện thoại của cha mẹ, số điện thoại khẩn cấp để trẻ có thể sử dụng trong trường hợp khẩn cấp.

– Báo ngay cho cha mẹ khi trẻ bị đe dọa hoặc không thích bất kỳ người nào

Tôi dạy cho trẻ rằng các bé không phải cần sợ hãi hay lo lắng khi có bất kỳ người nào đe dọa hoặc làm tổn thương đến trẻ. Nếu có kẻ xấu đe dọa trẻ phải giữ bí mật thì trẻ cần phải kể ngay với cha mẹ và người thân biết để có thể giúp trẻ.

Ngoài ra, tôi cũng luôn nhắc trẻ nếu thấy mình không thích tiếp xúc với bất kỳ người nào đó thì các con hãy chia sẻ đều đó cho cha mẹ được biết và tránh xa những người mà bé không thích hay có những hành vi hay đụng chạm trẻ.

Giải pháp 2: Giáo dục kỹ năng phòng chống xâm hại thân thể thông qua các hoạt động học, hoạt động vui chơi, hoạt động góc

– Thông qua hoạt động làm quen văn học

Với hoạt động làm quen văn học tôi khéo léo lựa chọn các câu chuyện, bài thơ có nội dung phù hợp để lồng ghép giáo dục cho trẻ các kỹ năng phòng chống xâm hại thân thể bằng các câu hỏi mở, kích thích tư duy của trẻ, cho trẻ nhập vai vào các nhân vật để xử lý tình huống linh hoạt, chủ động.  

Ví dụ: Với tiết kể chuyện tôi xây dựng một câu chuyện khi Bé An ở nhà một mình. Tôi kể truyện sau đó đưa ra các câu hỏi đàm thoại để trẻ khắc sâu nội dung câu truyện sau đó hỏi trẻ về cách giải quyết nếu trẻ gặp tình huống bị xâm hại. Giáo dục trẻ cách xử lý tình huống phù hợp.

– Thông qua hoạt động thể dục

Sau khi tổ chức các vận động ngoài việc rèn cho trẻ các kỹ năng như nhanh nhẹn, mạnh dạn, tự tin, sức khỏe dẽo dai. Tôi nhấn mạnh vai trò của việc giúp nâng cao sức khỏe của trẻ, giúp trẻ có sức khỏe và ý thức tự bảo vệ cơ thể để có thể lực tốt ứng phó những trường hợp xấu có thể xảy ra giúp trẻ dễ dàng chạy trốn.

– Thông qua hoạt động khám phá

Câu hỏi phải khoa học, phù hợp, hình ảnh, đồ dùng trực quan cần sinh động. Hoạt động khám phá có rất nhiều nội dung thích hợp để có thể lồng ghép giáo dục các kỹ năng phòng chống xâm hại thân thể cho trẻ một cách linh hoạt.

Ví dụ: Với hoạt động “Tìm hiểu quy tắc năm ngón tay” trẻ dễ dàng biết các khoảng cách an toàn và hành động phù hợp với từng đối tượng để giữ được an toàn cho bản thân.

– Các hoạt động giáo dục kỹ năng sống phòng chống xâm hại thân thể cho trẻ 3 – 4  tuổi

Tôi chủ động lồng ghép 1 số tiết học giáo dục kỹ năng phòng chống xâm hại vào chương trình học của trẻ. Tôi luôn cung cấp cho trẻ thường xuyên về các kiến thức về giới tính, dạy trẻ một số kỹ năng tự bảo vệ mình, dạy trẻ quy tắc 5 ngón tay phòng chống xâm hại. Qua bài học, trẻ biết giới tính và những vùng kín của bản thân, biết những hành vi thân mật với từng người khác nhau. Với mỗi một kỹ năng phòng chống xâm hại, tôi đều cho cá nhân  hoặc nhóm trẻ lên thực hành để trẻ ghi nhớ một cách chủ động và khắc sâu nhất.

Hoạt động vui chơi ở trường giữ vai trò chủ đạo, khi chơi giúp trẻ có thể tiếp nhận kiến thức một cách tự nhiên mà không gò bó. Ngoài ra thông qua hoạt động chơi trẻ còn phát triển được các kỹ năng tự ý thức về bản thân và thực hiện tốt các công việc, ứng phó tốt với các thay đổi. Trong các hoạt động này, trẻ được tiếp cận theo hướng lấy trẻ làm trung tâm, tất cả cùng tham gia tích cực hóa hoạt động của trẻ. Đặc biệt, là ở trò chơi ở các góc chơi trong lớp nhất là góc đóng vai.

Ví dụ: Ở góc chơi “phân vai” cô nhập vai đóng làm người xấu đến nhà, kêu trẻ mở cửa và dụ dỗ trẻ đi ra khỏi nhà chơi. Tôi còn rủ rê trẻ “Cô có rất nhiều kẹo, nếu cháu đi với cô cô sẽ tặng cho cháu”. Nếu như trẻ xử lý tình huống chưa tốt, tôi có thể gợi ý, hướng dẫn thêm cách từ chối bảo vệ mình cho trẻ. Còn nếu trẻ xử lý đúng, tôi sẽ tặng cho trẻ một bông hoa và cuối ngày nhận xét trước lớp trong giờ cấm cờ. Với hình thức này trẻ rất hứng thú.

Còn ở góc văn học, tôi sưu tầm các sách, tranh ảnh có những nội dung giáo dục kỹ năng phòng chống xâm hại thân thể cho trẻ. Trẻ được tham gia kể chuyện sáng tạo với các tình huống có nguy cơ bị xâm hại thân thể. Với phương pháp này giúp trẻ được thực hành các kỹ năng phòng chống xâm hại thân thể bằng hoạt động của chính mình: vận động, giao tiếp, vui chơi, ngôn ngữ, nhận thức,…

Thông qua các nội dung ở hoạt động góc kỹ năng sống thay đổi theo tuần tháng, tôi xây dựng góc kỹ năng sống với các hình ảnh quy trình xử lý tình huống khi trẻ bị xâm hại, cách nhận biết kẻ xâm hại, các kỹ năng thoát hiểm,…

Giải pháp 3: Phối hợp với phụ huynh trang bị cho trẻ phòng chánh xâm hại thân thể

Phụ huynh là người có tác động quan trọng hơn hết đến sự an toàn của trẻ. Vì thể ngoài việc cố gắng cung cấp các kiến thức và kỹ năng cần thiết cho trẻ có thể tự bảo vệ mình thì tôi luôn cố gắng tuyên truyền đến các bậc phụ huynh trên bảng tin lớp, trao đổi với phụ huynh vào các buổi họp phụ huynh định kỳ, vào giờ đón, trả trẻ để họ hiểu tầm quan trọng của việc giáo dục và rèn luyện các kỹ năng giúp trẻ tự bảo vệ bản thân phòng chống xâm hại thân thể cho trẻ, phương pháp dạy trẻ như thế nào để trẻ tiếp thu một cách thoải mái, tự nhiên nhất có thể.

Trong giờ đón trẻ, tôi cố gắng trao đổi với phụ huynh về tình hình vệ sinh cá nhân, sức khoẻ và những phản ứng kém linh hoạt cũng như những kỹ năng của trẻ để cùng với phụ huynh giáo dục trẻ, giúp trẻ luôn chủ động trong các hoạt động hằng ngày.

Phụ huynh cần không làm hộ con thay con những việc hằng ngày con có thể làm: tự xúc ăn, đánh răng, mang cặp, mang giầy,… mà phải dậy trẻ tính tự lập từ bé. Nếu trẻ càng được hướng dẫn sớm về cách tự lập, nhận biết những mối nguy hiểm, tự bảo vệ bản thân vững vàng vượt qua những thử thách trong mọi tình huống.

Thời gian gần đây, có nhiều trẻ em bị lạm dụng, xâm hại, thủ phạm lại chính là người thân quen như bạn của bố mẹ, hàng xóm quen biết. Vì thế, Tôi luôn cố gắng phối hợp với phụ huynh phải thật khéo léo, tế nhị khi kể cho con nghe các tình huống xấu có thể gây hại đến cho trẻ và giúp trẻ biết cách xử lý theo từng tình huống.

– Những thông tin cần được bảo mật (Nếu có): Không có. 

– Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến:

Môi trường hoạt động: Cần tạo môi trường giáo dục an toàn, thân thiện, đảm bảo các yếu tố về cơ sở vật chất phải được trang bị đầy đủ, phong phú, đa dạng. Lớp học được bố trí khoa học, linh hoạt, có các góc hoạt động thuận lợi cho việc lồng ghép giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân, phòng chống xâm hại.

Điều kiện con người: Cần có những con người chịu khó, có tinh thần học hỏi đổi mới, sáng tạo và giao tiếp khéo léo. Trẻ có nề nếp học tập tốt và sức khỏe tâm lý phát triển bình thường. Phụ huynh phải phối hợp chặt chẽ với cô giáo và nhà trường thì mới mang lại kết quả cao nhất. 

– Khả năng áp dụng của giải pháp:

Giải pháp này đã áp dụng thành công tại trường Mẫu giáo Bình Minh được đánh giá hiệu quả cao trong năm học 2024-2025. Qua giải pháp tôi tin rằng nếu áp dụng rộng rãi vào các trường Mẫu giáo trong toàn xã sẽ đạt hiệu quả.

– Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả:

– Qua một năm học, tôi luôn chú ý lựa chọn, sáng tạo và áp dụng các biện pháp trên để giáo dục các kỹ năng phòng chống xâm hại thân thể cho trẻ một cách nhẹ nhàng, tạo hứng thú cho trẻ tích cực trong các hoạt động giáo dục và thu được nhiều kết quả khả quan.

– Phụ huynh đã kết hợp với cô giáo cùng lớp thực hiện tốt việc rèn kỹ năng phòng chống xâm hại thân thể cho trẻ.

– Trẻ đã biết về giới tính, hiểu việc bị xâm hại thân thể là gì và những tổn thương cho trẻ khi bị xâm hại, biết ai là người được phép chạm và ai không được chạm vào vùng kín của mình.