SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“Giải pháp tổ chức hoạt động giáo dục nhằm hình thành ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi (Lớp Lá 3) tại trường Mẫu giáo Bình Minh, xã Vĩnh Bình, tỉnh An Giang”

– Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến (trường hợp tác giả không đồng thời là chủ đầu tư tạo ra sáng kiến): Bùi Diễm Trang, Trường Mẫu giáo Bình Minh, xã Vĩnh Bình, tỉnh An Giang.

– Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:Giáo dục (Nuôi dạy trẻ mầm non)

– Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu: Từ ngày 15/10/2024 ( Năm học 2024-2025) đến ngày 15/12/2025 (Năm học 2025-2026)

– Mô tả bản chất của sáng kiến:

Ngày nay, giáo dục bảo vệ môi trường đã trở thành một nhiệm vụ quan trọng trong việc đào tạo thế hệ trẻ ở các trường học và được quan tâm ngay từ bậc học đầu tiên. Giáo dục bảo vệ môi trường là hình thành cho trẻ có thói quen biết sắp xếp đồ dùng, đồ chơi trong lớp và ngoài trời gọn gàng ngăn nắp, biết bỏ rác đúng nơi qui định, biết chăm sóc cây xanh và chăm sóc con vật nuôi, hình thành cho trẻ có ý thức bảo vệ môi trường, biết được những hành vi xấu ảnh hưởng đến môi trường như vứt rác bừa bãi nơi công cộng, vẽ bẩn lên tường, dẫm đạp lên cây xanh, đốt phá rừng,… Lồng ghép tích hợp giáo dục trẻ ở nhiều chủ đề để trẻ ý thức được việc làm của mình tác động đến môi trường ở nhiều khía cạnh khác nhau. Tận dụng những nguyên vật liệu mở, vật liệu tái chế để thu hút trẻ vào hoạt động đồng thời giáo dục kiến thức bảo vệ môi trường cho trẻ đạt hiệu quả hơn. Bên cạnh đó phối hợp với phụ huynh để giúp trẻ khắc sâu hơn kiến thức và đi đôi với hành động không chỉ ở trường mà còn thực hiện ở gia đình của trẻ đồng thời cũng giúp cho phụ huynh có thêm kiến thức cơ bản và hành động tích cực hơn để bảo vệ môi trường.

1. Tình trạng giải pháp đã biết

Cuộc sống phát triển ngày càng hiện đại, đời sống vật chất tinh thần của chúng ta ngày càng được cải thiện, tuy nhiên đối lập với đó là tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng nặng nề và cần được cải thiện kịp thời. Trong thời gian qua, công tác giáo dục bảo vệ môi trường tại Trường Mẫu giáo Bình Minh đã được triển khai thông qua việc lồng ghép nội dung vào các hoạt động học như khám phá khoa học, văn học, tạo hình, âm nhạc. Trẻ được tham gia một số hoạt động vệ sinh lớp học, chăm sóc cây xanh, nhặt rác sân trường; lớp học có bố trí thùng rác, tranh ảnh tuyên truyền và góc thiên nhiên; giáo viên phối hợp tuyên truyền với phụ huynh qua họp lớp và nhóm liên lạc. Tuy nhiên, các giải pháp còn mang tính hình thức, chưa thực hiện thường xuyên và đồng bộ, hoạt động trải nghiệm chưa phong phú, học liệu còn hạn chế. Một số trẻ chưa hình thành thói quen tự giác bảo vệ môi trường, hiệu quả giáo dục chưa thật sự bền vững, cần có giải pháp phù hợp hơn với đặc điểm trẻ 5–6 tuổi. Chính vì vậy, cần có những giải pháp cụ thể, sáng tạo, phù hợp với điều kiện thực tế của trường, lớp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục, giúp trẻ hình thành ý thức bảo vệ môi trường một cách bền vững và tự giác.

Vì vậy tôi đã chọn đề tài: “Giải pháp tổ chức hoạt động giáo dục nhằm hình thành ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi (Lớp Lá 3) tại trường Mẫu giáo Bình Minh, xã Vĩnh Bình, tỉnh An Giang” để nghiên cứu và thực hiện, góp phần cải thiện môi trường một cách tốt nhất.

Khi thực hiện giải pháp bản thân gặp những thuận lợi và khó khăn như sau:

1.1 Ưu điểm:

– Trường học được đầu tư đầy đủ trang thiết bị, cở sở vật chất phục vụ quá trình dạy và học.

– Ban giám hiệu nhà trường luôn quan tâm chỉ đạo giáo viên thường xuyên vệ sinh môi trường trong và ngoài lớp học sạch, đẹp.

– Bản thân đạt chuẩn trình độ chuyên môn, luôn nhiệt huyết với nghề, thường xuyên trau dồi kiến thức chuyên môn để giáo dục trẻ một cách hiệu quả nhất.

– Bản thân luôn chú trọng giáo dục sức khỏe, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường để trẻ phát triển một cách toàn diện.

–  Được sự quan tâm và ủng hộ nhiệt tình của các bậc phụ huynh. Đa số phụ huynh đều quan tâm chăm sóc giáo dục con nên rất thuận lợi trong việc tuyên truyền kết hợp giáo dục giữa gia đình và nhà trường.

1.2 Hạn chế

– Chưa xây dựng được kế hoạch cụ thể để lồng ghép bảo vệ môi trường cho trẻ.

          – Phần lớn trẻ chưa hình thành được ý thức bảo vệ môi trường.

          – Việc lồng ghép bảo vệ môi trường vào một số hoạt động giáo dục chưa thật sự được chú trọng, trẻ chưa được quan sát, tiếp cận, làm các trải nghiệm thực tiễn.  – Ít tận dụng các nguyên vật liệu mở, vật liệu tái chế vào hoạt động cho trẻ.

          – Ở lớp, tôi nhận thấy còn một số phụ huynh chưa quan tâm đến vấn đề môi trường của trường, lớp, gia đình.

          2. Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến.

          2.1. Mục tiêu của giải pháp:

– Mục đích của giải pháp: Tìm ra một số biện pháp nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ 5 – 6 tuổi trong trường mầm non, giúp các bé hiểu rõ hơn về môi trường sống, những thứ bao quanh con người và cách bảo vệ các nhân tố đó bền vững. Khi đã hiểu về bản chất của sự vật, sự việc thì bé sẽ có ý thức để bảo vệ, từ đó hình thành cho trẻ ý thức tốt trong việc bảo vệ môi trường, có thói quen và hành vi đúng để bảo vệ, tích cực tham gia các hoạt động trải nghiệm.

          – Mục tiêu cụ thể:

          Khi áp dụng các giải pháp trong sáng kiến vào thực tế giảng dạy tôi đã đề ra mục tiêu cụ thể như sau:

2.2. Nội dung giải pháp:

a. Tên giải pháp

Giải pháp 1. Xây dựng kế hoạch lồng ghép các nội dung bảo vệ môi trường vào hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ.

Giải pháp 2: Hình thành ý thức bảo vệ môi trường qua những nội quy đơn giản, gần gũi với trẻ.

Giải pháp 3: Giáo dục bảo vệ môi trường thông qua hoạt động học

Giải pháp 4:  Giáo dục trẻ bảo vệ môi trường thông qua việc sử dụng nguyên vật liệu mở, nguyên vật liệu tái chế.

Giải pháp 5: Tuyên truyền và phối hợp với phụ huynh trong việc giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ.

b. Triển khai giải pháp:

Giải pháp 1. Xây dựng kế hoạch lồng ghép các nội dung bảo vệ môi trường vào hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ.

          Xây dựng kế hoạch lồng ghép các nội dung bảo vệ môi trường vào hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ là bước chuẩn bị đầu tiên tạo tiền đề cho sự thành công của việc hình thành ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ mà bản thân tôi hướng tới. Chính vì thế, tôi đã xây dựng kế hoạch lồng ghép nội dung giáo dục bảo vệ môi trường thông qua các hoạt động có chủ đích, hoạt động học tập, hoạt động vui chơi phù hợp với đặc điểm tình hình của lớp và khả năng nhận thức của trẻ. Lựa chọn các nguyên vật liệu có sẳn, vật liệu tái chế từ rác thải sử dụng hàng ngày ở lớp để trẻ dễ dàng thao tác, kích thích sự sáng tạo cho trẻ bước đầu hình thành ý thức bảo vệ môi trường qua việc tái sử dụng rác thải để phục vụ cho việc học tập, vui chơi của mình. Tôi đã xây dựng kế hoạc theo từng chủ điểm với các nội dung giáo dục và các hoạt động cụ thể như sau:

Giải pháp 2: Hình thành ý thức bảo vệ môi trường qua những nội quy đơn giản, gần gũi với trẻ.

Để kích thích sự khám phá tìm tòi của trẻ, tôi luôn tạo cho trẻ môi trường lớp học sạch đẹp, thân thiện, trang trí các nội dung theo chủ đề. Ở các góc chơi của lớp tôi thường gắn những nội quy nho nhỏ giúp trẻ thực hiện đúng nội quy của từng góc chơi, biết sắp xếp đồ chơi đúng vị trí từ đó hình thành cho trẻ thói quen lao động tự phục vụ. Ở nhà vệ sinh hay ở khu vực rửa tay tôi cũng dán những ký hiệu giúp trẻ nhận biết nhà vệ sinh nam, nữ, biết rửa tay sau khi đi vệ sinh xong, biết tiết kiệm nước trong sinh hoạt hàng ngày.

 Trước và sau lớp học tôi để thùng rác cho trẻ bỏ rác đúng nơi quy định và phân loại rác thải hàng ngày ở trường.

– Thùng 1: Đựng các loại rác thải có thể tái sử dụng như: chai nhựa, su su, hộp xúc xích, vỏ hộp sữa,…

– Thùng 2: Đựng các loại rác không thể tái sử dụng như: bọc ni long, ống hút, vỏ bánh, kẹo,….

Việc phân loại rác thải không chỉ hình thành cho trẻ ý thức bảo vệ môi trường mà còn giáo dục trẻ biết tiết kiệm và sử dụng các nguyên vật liệu tái chế để phục vụ các hoạt động học tập, vui chơi của trẻ.

          Giải pháp 3: Giáo dục bảo vệ môi trường thông qua hoạt động học

Trẻ được tham gia nhiều vào các hoạt động khác nhau:  khám phá khoa học, âm nhạc, làm quen tác phẩm văn học, tạo hình…mỗi hoạt động trên đều có những đặc trưng riêng và có ưu thế khác nhau như: trẻ quan sát, đàm thoại, thực hành trải nghiệm, thí nghiệm, chơi các trò chơi,…để trẻ nhận ra đư­ợc những việc làm tốt, không tốt, những hành vi đúng, sai kích thích trẻ suy nghĩ, bộc lộ tình cảm, có thái độ phù hợp với môi trư­ờng trong và ngoài lớp học.

Tôi cung cấp cho trẻ kiến thức về các khu vực trong trường, các khu vệ sinh, nơi bỏ rác, giáo dục trẻ có hành vi và thói quen tốt khi đến trường. Nhận biết ký hiệu thông thường: nhà vệ sinh nam, nữ, thùng đựng rác…giáo dục trẻ có ý thức giữ gìn vệ sinh trường lớp sạch sẽ, không hái hoa bẻ cành cây xung quanh trường lớp, biết chăm sóc, bảo vệ cây xanh. Giáo dục trẻ biết quý trọng, giữ gìn đồ dùng trong gia đình, cất đồ dùng, đồ chơi đúng chỗ, bỏ rác đúng nơi quy định, không khạc nhổ bừa bãi…, giúp đỡ bố mẹ những công việc vừa sức giúp môi trường sống của gia đình xanh, sạch đẹp như: quét nhà, tưới cây, cất dọn đồ chơi, quần áo gọn gàng…Trẻ chú ý quan sát những việc làm của người lớn: Khi ra khỏi nhà phải tắt thiết bị điện, nước khi không sử dụng, trẻ có thái độ không đồng tình với người không biết tiết kiệm điện nước, như: mách bố, mẹ, ông bà khi thấy anh, chị hoặc em đang nghịch nước, khóa nước giúp ông bà, bố mẹ khi thấy nước đầy, tắt đèn, quạt trước khi ra khỏi phòng…

         Ví dụ trong hoạt động khám phá môi trường xung quanh tổ chức cho trẻ quan sát “Sự phát triển của cây”. Cây cần gì để sống (đất,  nước, không khí, ánh sáng). Qua đó  cung cấp cho trẻ biết cây xanh cũng cần có một môi trường sống tốt, có đầy đủ không khí, ánh sáng thì mới có thể phát triển, bên cạnh đó tôi cũng giáo dục trẻ về lợi ích của cây xanh đối với môi trường, cây xanh tạo ra bóng mát giúp cho không khí trong lành, chống xói mòn đất.

Hình 1. Trẻ trồng cây, chăm sóc cây.

Trong hoạt động tạo hình, tôi tổ chức cho trẻ vẽ, nặn, xé dán, trang trí với các chủ đề gắn liền với môi trường. Đồng thời, tôi khuyến khích trẻ sử dụng các nguyên vật liệu tái chế như chai nhựa, hộp sữa, lõi giấy, giấy báo cũ để tạo ra các sản phẩm nghệ thuật. Thông qua đó, trẻ được trải nghiệm việc tái sử dụng đồ dùng, giúp trẻ hiểu rằng rác thải nếu biết cách tận dụng sẽ trở nên có ích, góp phần giảm ô nhiễm môi trường.

Hình 2. Trẻ sử dụng vật liệu tái chế vào hoạt động học

Trong hoạt động âm nhạc, tôi lựa chọn các bài hát, vận động phù hợp có nội dung về thiên nhiên và môi trường như: “Em yêu cây xanh”, “Trái đất này là của chúng mình”, “Lý cây xanh”. Trong quá trình dạy hát và vận động, tôi kết hợp đàm thoại, gợi mở để trẻ hiểu được ý nghĩa của lời ca, từ đó giáo dục trẻ biết yêu cây xanh, bảo vệ môi trường, giữ gìn Trái đất – ngôi nhà chung của con người.

Ngoài ra, thông qua hoạt động cảm thụ nghệ thuật, tôi cho trẻ quan sát, nhận xét tranh ảnh, video về cảnh quan thiên nhiên sạch – đẹp và những hình ảnh môi trường bị ô nhiễm. Từ việc so sánh, phân tích đơn giản, trẻ dần nhận ra đâu là hành vi đúng, đâu là hành vi chưa đúng đối với môi trường, hình thành thái độ yêu thích cái đẹp và mong muốn góp phần bảo vệ môi trường sống xung quanh. Song song đó, tôi tổ chức cho trẻ tham gia trang trí lớp học, góc thiên nhiên, góc nghệ thuật bằng các sản phẩm tự làm từ vật liệu tái chế. Việc trực tiếp tạo ra và gìn giữ môi trường lớp học xanh – sạch – đẹp giúp trẻ hình thành thói quen giữ gìn vệ sinh, có ý thức bảo vệ không gian chung một cách tự giác.

Thông qua việc lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trường vào hoạt động học trẻ không chỉ được phát triển khả năng sáng tạo và cảm xúc thẩm mỹ mà còn hình thành những hành vi tích cực, phù hợp lứa tuổi trong bảo vệ môi trường như: không xả rác bừa bãi, biết tiết kiệm nguyên vật liệu, yêu thiên nhiên và có trách nhiệm với môi trường sống xung quanh.

Giải pháp 4:  Giáo dục trẻ bảo vệ môi trường thông qua việc sử dụng nguyên vật liệu mở, nguyên vật liệu tái chế.

Hàng ngày, do nhu cầu sinh hoạt mà một lượng lớn rác thải đã thải ra môi trường đây chính là nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường trầm trọng. Vì vậy, việc thu gom lại các phế liệu để tái chế, sử dụng trở lại phục vụ cho cuộc sống không những góp phần vào việc bảo vệ môi trường mà còn tạo ra được những món đồ chơi độc đáo, đẹp, có ý nghĩa giáo dục toàn diện nhân cách cho trẻ mầm non.

Ví dụ: Trong giờ tạo hình tôi cho trẻ sử dụng chai nhựa, nắp chai, chai sữa su su để trẻ sáng tạo làm những chiếc xe đồ chơi và cùng nhau thi tài xem xe của nhóm nào chạy được về đích trước.

Hình 3. Trẻ làm đồ chơi bằng vật liệu tái chế

Tôi lựa chọn những nguyên vật liệu trong cuộc sống sinh hoạt đảm bảo an toàn vệ sinh tuyệt đối cho trẻ: hộp bánh kẹo, vỏ hộp sữa, bìa cat tong, chai lọ nhựa, sách báo cũ… vì vậy mà giảm được chi phí và lượng rác thải trong nhà trường và môi trường. Sưu tầm thêm các mẫu đồ chơi trên mạng internet, sách báo, hội thi đồ dùng đồ chơi các cấp phù hợp với từng chủ đề, từng loại nguyên vật liệu hướng dẫn trẻ làm thành những đồ dùng, đồ chơi cho trẻ chơi tại lớp.

Ví dụ: Trong dịp Tết tôi tổ chức cho trẻ hoạt động trang trí thiệp chúc Tết bằng bìa cat tong, ống hút, màu để trẻ tự do sáng tạo theo sở thích của mình.

 Là đồ dùng, đồ chơi tự tạo do đó trẻ rất thích thú khi được khám phá các loại nguyên vật liệu đó và tự tay làm những món đồ chơi mình thích. Qua hoạt động này tôi nhận thấy sự tích cực và hiệu quả rõ rệt ở trẻ, vừa giảm lượng rác thải, tiết kiệm chi phí, vừa kích thích sự sáng tạo, hứng thú của trẻ.

Giải pháp 5: Tuyên truyền và phối hợp với phụ huynh trong việc giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ.

Gia đình là môi trường giáo dục đầu tiên và có ảnh hưởng trực tiếp đến việc hình thành thói quen, hành vi của trẻ. Vì vậy, việc tuyên truyền và phối hợp với phụ huynh trong giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ là biện pháp quan trọng nhằm tạo sự thống nhất giữa gia đình và nhà trường.

Phụ huynh là nguồn động viên khích lệ và luôn sát cánh bên nhà trường bởi vì không những phụ huynh rèn nề nếp cho trẻ mà còn tuyên truyền cho các bậc phụ huynh khác cùng ý thức để bảo vệ môi trường và nhiệt tình ủng hộ các phong trào của trường lớp. Tôi đã tích cực tuyên truyền với phụ huynh về sự ô nhiễm môi trường của địa phương hiện nay bằng cách:

– Trưng bày các góc chơi, các sản phẩm đồ chơi tái chế của trẻ để giới thiệu với phụ huynh.

– Qua buổi đón trả trẻ nhắc nhở phụ huynh thường xuyên giáo dục trẻ bảo vệ môi trường. Nhắc nhở phụ huynh để xe đúng khu vực cho phép.

– Lồng vào các buổi họp phụ huynh trao đổi về tầm quan trọng của việc giáo dục bảo vệ môi trường.

– Tuyên truyền phụ huynh thu gom rác thải tái sử dụng để mang đến lớp phục vụ cho việc học tập, làm đùng đồ chơi cho trẻ thông qua mô hình đổi rác lấy bánh, sữa cho bé

Hình 4. Phụ huynh cho bé mang rác thải tái chế đến trường.

Qua đó không chỉ phối hợp được với phụ huynh mà còn giúp phụ huynh nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, giảm bớt lượng rác thải sử dụng ở gia đình.

          3. Khả năng áp dụng của giải pháp

          Giải pháp này được áp dụng tại lớp Lá 3 Trường Mẫu giáo Bình Minh đã đạt được kết quả tốt trong việc hình thành ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ. Giải pháp này nhân rộng ở phạm vi các đơn vị bạn trong toàn huyện đạt hiệu quả cao.

– Những thông tin cần được bảo mật (nếu có): Không có.

– Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến:

+ Nhà trường đầu tư  cơ sở vật chất, trang thiết bị, đồ dùng dạy và học đầy đủ để đảm bảo công tác dạy và học đạt hiệu.

+ Trẻ hợp tác cùng cô và các bạn, tích cực, hứng thú trong các hoạt động.

+ Sự hỗ trợ, đóng góp ý kiến từ đồng nghiệp.

+ Phụ huynh học sinh tích cực phối hợp, hỗ trợ giáo viên trong quá trình học tập của trẻ.

4. Hiệu quả, lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng giải pháp

          – Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả: Qua quá trình áp dụng và thực hiện các giải pháp nên trên đơn vị tôi đã thu được một số hiệu quả như sau

          + Hiệu quả kinh tế: Việc áp dụng giải pháp đã mang lại hiệu quả kinh tế thiết thực cho nhà trường. Các hoạt động được  thực hiện trên cơ sở tận dụng tối đa nguồn nguyên vật liệu sẵn có và vật liệu tái chế như chai nhựa, hộp giấy, giấy báo, vỏ lon… để làm đồ dùng, đồ chơi cho trẻ. Nhờ đó giảm đáng kể chi phí mua sắm thiết bị, đồ dùng dạy học. Trẻ hình thành thói quen tiết kiệm điện, nước, giữ gìn đồ dùng, đồ chơi, hạn chế hư hỏng và lãng phí, góp phần giảm chi phí sửa chữa, thay thế. Phụ huynh tích cực phối hợp với nhà trường trong việc thu gom nguyên vật liệu tái chế, hỗ trợ hoạt động giáo dục, qua đó giảm áp lực kinh phí cho đơn vị.

          + Hiệu quả xã hội: Trẻ có ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường, biết bỏ rác đúng nơi quy định, chăm sóc cây xanh, bảo vệ cảnh quan lớp học và khuôn viên trường. Trẻ mạnh dạn, tự tin hơn khi tham gia các hoạt động trải nghiệm, hoạt động nhóm; hình thành kỹ năng sống như tự phục vụ, hợp tác, chia sẻ và tinh thần trách nhiệm. Phụ huynh nhận thức rõ hơn vai trò của giáo dục bảo vệ môi trường, chủ động phối hợp với giáo viên trong việc giáo dục trẻ tại gia đình. Nhà trường xây dựng được môi trường xanh, trường học sạch, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ và uy tín của đơn vị trong cộng đồng.

          + Hiệu quả môi trường: Việc triển khai giải pháp mang lại những chuyển biến tích cực trong công tác bảo vệ môi trường tại nhà trường. Lượng rác thải trong lớp và khuôn viên trường giảm rõ rệt nhờ trẻ biết phân loại rác, tái sử dụng nguyên vật liệu, không xả rác bừa bãi. Cảnh quan lớp học, sân trường luôn sạch sẽ, gọn gàng, tạo môi trường học tập an toàn, thân thiện. Các hoạt động trồng, chăm sóc cây xanh giúp cải thiện môi trường không khí và tạo không gian học tập gần gũi với thiên nhiên. Trẻ hình thành thói quen bảo vệ tài nguyên thiên nhiên như tiết kiệm điện, nước, chăm sóc cây xanh, góp phần xây dựng ý thức bảo vệ môi trường bền vững ngay từ lứa tuổi mầm non.