SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“Giải pháp giáo dục sử dụng nguyên vật liệu tự nhiên trong hoạt động tạo hình theo hướng lấy trẻ làm trung tâm ở lớp Lá 2 trường Mẫu Giáo Bình Minh, xã Vĩnh Bình, tỉnh An Giang, năm học 2024 – 2025”

– Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến (trường hợp tác giả không đồng thời là chủ đầu tư tạo ra sáng kiến): Nguyễn Thị Hương Trang, Trường Mẫu giáo Bình Minh, xã Vĩnh Bình, tỉnh An Giang.

– Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục (nuôi dạy trẻ mầm non).

– Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: từ ngày 20/9/2024 đến 20/12/2025

– Mô tả bản chất của sáng kiến:

Để thực hiện giải pháp bản thân đã thực hiện các bước như sau:

1. Tình trạng giải pháp đã biết

Hoạt động tạo hình bằng vật liệu tự nhiên là một trong những giải pháp then chốt để phát triển tư duy, óc sáng tạo và năng lực thẩm mỹ của trẻ 5-6 tuổi. Trẻ em ở lứa tuổi này đang phát triển mạnh mẽ về nhận thức, tư duy, tưởng tượng và óc sáng tạo. Hoạt động tạo hình bằng vật liệu tự nhiên chính là cánh cửa để các con thể hiện tâm hồn và nhận thức về thế giới. Việc tôi chọn đề tài này là cực kỳ cần thiết, không chỉ vì kinh nghiệm đứng lớp mách bảo mà tôi còn dựa trên cơ sở pháp lý vững chắc:

Cơ sở Pháp lý: Đề tài này bám sát tinh thần cốt lõi của Chương trình Giáo dục Mầm non hiện hành và các văn bản chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, cụ thể là Thông tư số 51/2020/TT-BGDĐT sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Chương trình GDMN; Thông tư số 41/2021/TT-BGDĐT quy định chi tiết về xây dựng trường mầm non đạt chuẩn quốc gia. Tất cả các văn bản đều nhấn mạnh việc phải tận dụng triệt để môi trường tự nhiên, xã hội để tổ chức các hoạt động trải nghiệm, tạo hình và phát triển thẩm mỹ cho trẻ, đúng tinh thần lấy trẻ làm trung tâm.

Cơ sở Phương pháp: Việc lồng ghép các phương pháp hiện đại như Học qua chơi và Giáo dục STEAM (Khoa học, Kỹ thuật, Nghệ thuật) vào tạo hình bằng nguyên liệu tự nhiên là con đường ngắn nhất để kích thích sự sáng tạo, giải quyết vấn đề và phát triển tư duy toàn diện cho trẻ theo xu hướng giáo dục tiên tiến.

– Ưu điểm:

Trường có khuôn viên rộng rãi, có vườn trường, tạo điều kiện cho trẻ tiếp xúc, khám phá cỏ cây hoa lá, đây là nguồn nguyên liệu tự nhiên sẵn có vô tận.

 Bản thân tôi và đồng nghiệp luôn tích cực tham gia bồi dưỡng chuyên đề, nắm vững phương pháp tổ chức hoạt động lấy trẻ làm trung tâm.

 Các con đều hứng thú, tò mò, và có sự phát triển tư duy, sáng tạo tương đối tốt, chỉ cần cô giáo khơi gợi đúng cách là các con sẽ “bùng nổ” ý tưởng.

– Hạn chế:

 Nguồn nguyên liệu tự nhiên trong kho còn thiếu, chưa đa dạng, và chưa được sắp xếp khoa học để dễ dàng đưa vào hoạt động.

 Giáo viên đôi khi còn thiên về nguyên liệu thủ công mua sẵn bởi sự tiện dụng, chưa có nhiều kế hoạch và thiết kế hoạt động dạy học theo hướng trải nghiệm với nguyên liệu tự nhiên.

 Trẻ thiếu cơ hội thực hành trải nghiệm, chưa được thử sức với nhiều hình thức tạo hình mới lạ, dẫn đến tác phẩm còn rập khuôn, chưa phát huy được tính sáng tạo.

Phụ huynh chưa thực sự quan tâm, chưa biết cách đồng hành, và chưa phối hợp chặt chẽ với cô giáo trong việc sưu tầm nguyên liệu và phát triển thẩm mỹ cho con tại nhà.

2. Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến

2.1 Mục đích của giải pháp:

* Mục tiêu tổng quát: Giúp trẻ biết cách sử dụng nguyên liệu thiên nhiên một cách hiệu quả và sáng tạo trong hoạt động tạo hình, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục thẩm mỹ theo hướng lấy trẻ làm trung tâm.

* Mục tiêu cụ thể: Có từ 90% trẻ sử dụng nguyên liệu tự nhiên một cách thành thạo, có bố cục sáng tạo, và đáp ứng tốt các mục tiêu về giáo dục thẩm mỹ theo Chương trình Giáo dục Mầm non. Đạt trên 90% phụ huynh tích cực đồng hành, phối hợp chặt chẽ với giáo viên trong việc sưu tầm nguyên liệu và phát triển năng khiếu cho các con.

2.2. Nội dung giải pháp

2.2.1. Nội dung giải pháp chính

Để khắc phục những hạn chế nêu trên thì bản thân tôi đã đề ra một số giải pháp như sau:

Giải pháp 1: Xây dựng và sưu tầm “Kho báu” nguyên liệu thiên nhiên một cách khoa học.

Giải pháp 2: Tăng cường lập kế hoạch tổ chức hoạt động tạo hình theo hướng Học qua chơi và Trải nghiệm.

Giải pháp 3: Tổ chức hoạt động tạo hình theo hướng STEAM với nhiều hình thức trải nghiệm mới lạ.

Giải pháp 4: Phối hợp chặt chẽ với phụ huynh (Lan tỏa Cộng đồng).

2.2.2. Triển khai giải pháp

Giải pháp 1: Xây dựng và sưu tầm “Kho báu” nguyên liệu thiên nhiên một cách khoa học.

Mục đích: Khắc phục tình trạng thiếu hụt nguồn nguyên liệu, biến môi trường xung quanh thành một Góc STEAM Nghệ thuật giàu cảm hứng.

Cách thực hiện: Biến lớp thành phòng thí nghiệm xanh: Tôi tổ chức cho trẻ tự tay trồng, chăm sóc và quan sát các loại cây trong vườn trường. Ví dụ: Khi trẻ được học về vòng đời của cây (Khoa học – Science), trẻ quan sát màu sắc, hình dáng của lá từ non đến già, từ đó tự nhiên nảy sinh ý tưởng tạo hình. Chiếc lá vàng rụng xuống không chỉ là rác, mà là một ý tưởng để làm mái nhà, đó là sự sáng tạo phát sinh từ quá trình chăm sóc!

Vận động trẻ cùng là “Nhà thám hiểm”: Tôi khuyến khích các con sưu tầm đủ thứ. Cụ thể, kho báu của lớp tôi luôn đảm bảo có ít nhất 20 loại vật liệu khác nhau (cành khô, lá cây, hoa cỏ, rơm rạ, hột hạt các loại, vỏ sò, vỏ ốc, đá, sỏi…). Tôi hướng dẫn cho trẻ tự sắp xếp chúng theo màu sắc và hình dạng vào các hộp trong suốt để trẻ dễ dàng lựa chọn, đảm bảo tính khoa học và tiện lợi. Việc này tạo cho trẻ cảm giác được làm chủ, được đóng góp và sắp xếp nguyên liệu vào “kho báu” của lớp.

Điểm mới ở giải pháp này thể hiện ở việc tôi đã cho trẻ tham gia chủ động vào quá trình sưu tầm và chăm sóc không chỉ tạo ra nguồn nguyên liệu đa dạng mà còn giúp trẻ phát triển trí tưởng tượng và óc sáng tạo ngay trong quá trình tìm kiếm vật liệu.

Giải pháp 2: Tăng cường lập kế hoạch tổ chức hoạt động tạo hình theo hướng học qua chơi và trải nghiệm.

Mục đích: Giúp giáo viên chủ động trong việc định hướng, lập kế hoạch hoạt động, đảm bảo 100% các hoạt động tạo hình đều có lồng ghép yếu tố trải nghiệm với nguyên liệu tự nhiên.

Cách thực hiện: Tôi lên ý tưởng các đề tài gần gũi gắn liền với chủ đề học và cuộc sống: Tạo hình cái áo, Thiết kế trang phục cho các nghề, Tạo hình đám mây, mặt trời, cầu vồng…

Quy trình 6 bước “chuẩn bị sân khấu” cho con: Tôi thực hiện theo một quy trình linh hoạt nhưng đảm bảo tính trải nghiệm cao:

Bước 1: Xác định rõ chủ đề, đề tài, và mục tiêu cần đạt.

Bước 2: Tôi trò chuyện, định hướng, gợi ý nguyên liệu tự nhiên cho trẻ. Kinh nghiệm của tôi là: Tôi luôn chú trọng nghiên cứu chuyên sâu, tự bồi dưỡng kiến thức chuyên môn, tham khảo các tài liệu chuyên san có giá trị và các chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ chính thống để làm giàu kho ý tưởng, sau đó chọn lọc những tác phẩm nghệ thuật đẹp mắt làm từ nguyên liệu thiên nhiên để chiếu cho trẻ xem, khơi gợi cảm hứng, không dùng mẫu truyền thống.

Bước 3: Cô và trẻ cùng chuẩn bị nguồn nguyên liệu.

Bước 4: Tiến hành hoạt động: Để trẻ tự do thực hiện. Cô giáo chỉ quan sát, gợi ý, hỗ trợ khi thực sự cần thiết. Đây chính là tinh thần Lấy trẻ làm trung tâm cao nhất.

Bước 5: Trưng bày, cho trẻ nhận xét sản phẩm của bạn và chia sẻ về ý tưởng của mình.

Bước 6: Chụp ảnh sản phẩm gửi phụ huynh, lưu giữ kỷ niệm.

Điểm sáng tạo ở giải pháp thể hiện ở kế hoạch này không chỉ giúp tôi chủ động mà còn đảm bảo trẻ được tự do thực hiện ý tưởng của mình vào tác phẩm tạo hình một cách không giới hạn trong cách sử dụng nguyên liệu, từ đó phát huy tối đa tính độc đáo trong sản phẩm.

Giải pháp 3: Tổ chức hoạt động tạo hình theo hướng STEAM với nhiều hình thức trải nghiệm mới lạ.

Mục đích: Đa dạng hóa hình thức tổ chức, tăng hứng thú và phát huy trí tưởng tượng, sáng tạo độc đáo cho trẻ thông qua việc lồng ghép tư duy STEAM.

Cách thực hiện (Các hình thức sáng tạo):

Tạo hình tranh kết hợp nhiều kỹ năng trên cùng một tác phẩm (Tích hợp STEAM): Không chỉ vẽ, mà là sự kết hợp nhiều kỹ năng trên cùng một tác phẩm. Ví dụ: Với chủ đề Gia đình, trẻ được vẽ ngôi nhà (hình học – Toán học), nặn ông mặt trời từ đất sét, và dùng vỏ cây khô/rơm rạ để tạo hình cây, hàng rào (cô hướng dẫn trẻ cách cố định, dán và lắp ráp để sản phẩm bền vững, ứng dụng tư duy kỹ thuật đơn giản) và Nghệ thuật – Art

In tranh từ vân lá cây, hoa, rau củ quả (Khoa học – Science và Nghệ thuật – Art): Ví dụ: Tôi hướng dẫn trẻ cắt đôi cải thìa (tạo hình hoa hồng), củ cà rốt (tạo hình tròn), rồi chấm màu nước và in lên giấy. Hoặc thử nghiệm in hình lá cây bằng cách rắc bột mì (một dạng thí nghiệm vật lý đơn giản mà trẻ rất thích).

“Dự án” Sáng tạo từ vật liệu sẵn có từ thiên nhiên: Tôi hướng dẫn trẻ làm Tổ chim từ vỏ trứng, làm chú nhím từ đất sét và hạt hướng dương, làm con cua từ vỏ hạt óc chó. Việc này không chỉ là nghệ thuật mà còn là bài học về tái chế và ứng dụng kỹ thuật để tạo hình khối.

Vẽ tranh bóng kính/Trải nghiệm nhóm: Tổ chức hoạt động vẽ tranh trên bóng kính (trên khung gỗ) hoặc cho trẻ tự bàn bạc, thảo luận và cùng nhau tạo hình chung về một đề tài. (Bóng kính/giấy bọc thực phẩm là vật liệu dễ tìm, dễ thay thế bằng màng co/nilong trong suốt, đảm bảo tính khả thi ở mọi trường).

Điểm sáng tạo: Việc đa dạng hóa hình thức, đưa trẻ ra ngoài trời và lồng ghép tư duy STEAM vào các hoạt động sáng tạo giúp phát huy trí tưởng tượng và sáng tạo độc đáo của trẻ, đồng thời nâng cao kỹ năng làm việc nhóm.

Giải pháp 4: Phối hợp chặt chẽ với phụ huynh (Lan tỏa Cộng đồng).

Mục đích: Kết nối phụ huynh thành “cánh tay nối dài” của cô giáo, cùng hỗ trợ và dạy trẻ sáng tạo từ nhà đến trường. Qua các cách thực hiện sau:

Tận dụng hoạt động đón trả trẻ: Trò chuyện thân tình, khuyến khích phụ huynh cùng con sưu tầm nguyên liệu tự nhiên trong các chuyến đi chơi.

Thông qua họp phụ huynh: Tôi lồng ghép tuyên truyền về vai trò thiết thực của nguyên liệu tự nhiên đối với sự phát triển toàn diện của con, chứ không chỉ là vấn đề năng khiếu.

Thông qua Zalo nhóm lớp và Bảng tuyên truyền: Thường xuyên gửi vào nhóm Zalo những hình ảnh/video các ý tưởng tạo hình từ nguyên liệu thiên nhiên để phụ huynh tham khảo. Đồng thời, trưng bày hình ảnh trẻ hoạt động trên bảng tuyên truyền.

Thông qua sản phẩm của trẻ: Thường xuyên chụp ảnh sản phẩm sáng tạo và gửi riêng cho từng phụ huynh, tuyên dương những chi tiết độc đáo của con để phụ huynh thấy được sự phát triển và nhiệt tình ủng hộ hơn.

Điểm mới và sáng tạo: Sự tiếp cận thường xuyên, khéo léo, linh hoạt bằng nhiều hình thức (trực tiếp và qua mạng) đảm bảo tính liên tục và kịp thời. Phụ huynh được tranh thủ ủng hộ, cùng hỗ trợ dạy trẻ sáng tạo từ nhà đến trường và ngược lại.

3. Khả năng áp dụng của giải pháp

 Giải pháp này tôi đã áp dụng thành công và mang đến hiệu quả cao tại lớp mẫu giáo 5 -6 tuổi (Lá 2), trường Mẫu Giáo Bình Minh, xã Vĩnh Bình, tỉnh An Giang, năm học 2025-2026, được ban giám hiệu đánh giá cao, công nhận về tính thực tiễn của nó. Đề tài đã được nhân rộng sang các lớp khác trong khối tại đơn vị. Tôi tin rằng tính khả thi của đề tài này hoàn toàn có thể nhân rộng hơn nữa ở tất cả đơn vị trường Mẫu giáo khác trong địa bàn huyện. Tính khả thi cao vì tận dụng nguyên vật liệu tự nhiên sẵn có (vườn trường, hột hạt), giúp tiết kiệm chi phí đáng kể. Việc lồng ghép STEAM và quy trình 6 bước rõ ràng giúp giáo viên dễ dàng nắm bắt, áp dụng và nhân rộng. Khả năng nhân rộng mạnh mẽ nhờ xây dựng được mô hình phối hợp chặt chẽ với phụ huynh, mở rộng môi trường sáng tạo từ trường về nhà.

– Những thông tin cần được bảo mật (nếu có):Không có

– Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến: Những tư liệu về thông tin cá nhân của trẻ, số điện thoại (zalo), facebook của phụ huynh, địa chỉ gmail của phụ huynh, tài liệu về tin học cơ bản, máy tính, tivi, usb, loa phát nhạc, đặc biệt là nguồn nguyên vật liệu tự nhiên.

         – Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả: Từ sự giúp đỡ của tất cả mọi người và sự nỗ lực của bản thân tôi, sau một thời gian tôi đã áp dụng giải pháp, tôi nhận thấy trẻ có sự tiến bộ rõ rệt. Sau đây là bảng đánh giá cụ thể:

– Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tổ chức, cá nhân đã tham gia áp dụng sáng kiến lần đầu, kể cả áp dụng thử (nếu có): Sau một thời gian áp dụng các giải pháp lồng ghép STEAM, học qua chơi và trải nghiệm, tôi đã thu được những kết quả vượt ngoài mong đợi:

Về phía Trẻ: Kết quả trên cho thấy, ít nhất có 90% trẻ đã hình thành và tăng cường năng lực lựa chọn, sử dụng nguyên liệu tự nhiên sáng tạo, có bố cục hợp lý trong tác phẩm, đồng thời phát triển tốt các kỹ năng quan sát, vận động tinh và tư duy sáng tạo, đáp ứng tốt các mục tiêu về giáo dục thẩm mỹ theo chương trình Giáo dục Mầm non. Đạt mục tiêu đề ra.

​Về phía Phụ huynh: thông qua việc trao đổi trực tiếp và ghi nhận ý kiến tương tác zalo tôi đã ghi nhận được

Trên 95% phụ huynh đã tích cực quan tâm đến việc phát triển năng khiếu cho con thông qua nguyên liệu thiên nhiên và phối hợp chặt chẽ với giáo viên. Phụ huynh đã trở thành những cộng tác viên đắc lực, cùng cô giáo xây dựng môi trường học tập tại nhà, đạt mục tiêu đề ra.

​Về phía Giáo viên: Bản thân tôi đã nâng cao được chuyên môn, tự tin hơn trong việc lập kế hoạch và tổ chức các hoạt động tạo hình định hướng sử dụng nguyên liệu tự nhiên theo hướng trải nghiệm, sáng tạo, đồng thời nâng cao năng lực thiết kế hoạt động, tự tin ứng dụng linh hoạt các phương pháp hiện đại để làm phong phú, đa dạng hóa bài giảng.

​Hiệu quả về kinh tế, xã hội và môi trường: Về kinh tế, việc tận dụng nguyên liệu tự nhiên giúp tăng cường sử dụng các vật liệu sẵn có, giảm thiểu đáng kể vật tư thủ công công nghiệp, qua đó tiết kiệm chi phí mua sắm vật tư đáng kể. Về môi trường, trẻ đã hình thành ý thức bảo vệ môi trường và hiểu rằng việc sử dụng nguyên liệu tự nhiên giúp giảm tải lượng rác thải công nghiệp, góp phần xây dựng môi trường xanh, sạch, đẹp.