SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“Giải pháp giúp trẻ 4-5 tuổi hứng thú và mạnh dạn phát huy tính sáng tạo thông qua hoạt động tạo hình tại lớp chồi 1 trường Mậu giáo Bình Minh, xã Vĩnh Bình, tỉnh An Giang, năm học 2024-2025”.

– Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến (trường hợp tác giả không đồng thời là chủ đầu tư tạo ra sáng kiến): Đặng Thị Tú Trinh trường Mẫu giáo Bình Minh, xã Vĩnh Bình, tỉnh An Giang.

– Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục ( nuôi dạy trẻ mầm non).

– Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử, (ghi ngày nào sớm hơn): Từ ngày 20/09/2024 đến 16/12/2025.

– Mô tả bản chất của sáng kiến:

​Hoạt động tạo hình là lĩnh vực phát triển thẩm mỹ cốt lõi, đóng vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện nhân cách cho trẻ mầm non. Đối với lứa tuổi 4-5 tuổi (lớp Chồi), đây là giai đoạn phát triển nhảy vọt về vận động tinh và tư duy trực quan hình tượng. Việc tạo ra sự hứng thú mạnh mẽ là động lực tiên quyết để trẻ mạnh dạn thể hiện sự sáng tạo cá nhân, giúp trẻ rèn luyện tính kiên nhẫn, khả năng quan sát và chuẩn bị tốt cho việc học tập ở các bậc tiếp theo. Việc tăng cường hứng thú và sáng tạo trong tạo hình là sự cụ thể hóa yêu cầu của Bộ Giáo dục và Đào tạo, thể hiện qua Thông tư 52/2020/TT-BGDĐT ban hành Điều lệ trường mầm non, quy định về chương trình giáo dục mầm non theo hướng mở, linh hoạt.

Cơ sở Lý luận: Giải pháp được xây dựng dựa trên sự kết hợp hài hòa giữa các lý thuyết giáo dục hiện đại: lý thuyết Học tập Trải nghiệm (Experiential Learning) của David Kolb: Nhấn mạnh việc học thông qua quá trình khám phá trực tiếp với vật liệu, đặc biệt là Giải pháp 1 và 2. Phương pháp tiếp cận Reggio Emilia: Thể hiện qua việc thiết kế Góc Tạo hình Mở theo định hướng đa chất liệu và khám phá khoa học, coi vật liệu là “người thầy thứ ba”. Lý thuyết Vùng Phát triển gần của Vygotsky: Được áp dụng thông qua hoạt động Đánh giá Chéo và Phản biện (Giải pháp 3), nơi trẻ học hỏi và nâng cao tư duy phản biện từ bạn bè và giáo viên điều phối.

Chương trình Giáo dục Mầm non (Mục Tiêu phát triển Thẩm mỹ): Yêu cầu trẻ 4-5 tuổi biết thể hiện ý tưởng sáng tạo qua các sản phẩm tạo hình đa dạng. Sáng kiến này ra đời nhằm hệ thống hóa các giải pháp, đảm bảo giáo dục không chỉ dừng lại ở việc tạo ra sản phẩm mà còn tập trung vào quá trình tư duy, tích hợp kỹ năng và phát triển khả năng tổ chức không gian cho trẻ, đáp ứng xu thế giáo dục hiện đại.

Thuận lợi:

Trường đạt chuẩn quốc gia, cơ sở vật chất đầy đủ, đặc biệt có khu vực sân vườn/hiên rộng rãi, thoáng mát, rất thuận tiện cho việc tổ chức các hoạt động tạo hình ngoài trời.

Giáo viên có trình độ trên chuẩn, nắm vững các kỹ thuật tạo hình chuyên sâu và có kinh nghiệm trong việc tự làm đồ dùng đồ chơi.

Hứng thú ban đầu của trẻ: Trẻ có nề nếp tốt, hứng thú với hoạt động học tập, đặc biệt là hoạt động tạo hình (vẽ, tô màu).

– Khó khăn:

Giáo viên xây dựng góc tạo hình thiếu tính hệ thống và sự đa dạng của nguyên vật liệu mở.

Trẻ thiếu kỹ năng tạo hình tuân thủ về quy tắc không gian (vị trí gần-xa, to-nhỏ) và chưa biết áp dụng các kỹ thuật cắt, xé dán để tạo ra chiều sâu cho sản phẩm.

Trẻ thiếu kỹ năng đánh giá nhận xét sản phẩm tạo hình. Các hoạt động trưng bày sản phẩm còn mang tính hình thức, trẻ thiếu cơ hội được thực hành kỹ năng tự nhận xét, phản biện dựa trên các tiêu chí đánh giá rõ ràng và cụ thể.

Phụ huynh chưa quan tâm đến vai trò của hoạt động tạo hình với sự phát triển của trẻ, thiếu sự phối hợp với giáo viên. Mặc khác, phụ huynh chủ yếu hỗ trợ mua vật liệu mà chưa thực sự hiểu và rèn luyện các kỹ năng vận động tinh cơ bản tại nhà.

* Mục đích của giải pháp:

Mục tiêu chung:

Hoạt động tạo hình là lĩnh vực phát triển thẩm mỹ cốt lõi, đóng vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện nhân cách cho trẻ mầm non, hoạt động tạo hình nhằm giúp cho giáo viên năng động, tự tin sáng tạo vận dụng kiến thức kinh nghiệm vào giảng dạy. Xây dựng các bước giảng dạy tạo hình một cách có hệ thống và khoa học, đồng bộ giữa gia đình và nhà trường, nhằm phát huy tối đa hứng thú, sự mạnh dạn và khả năng sáng tạo cho trẻ 4-5 tuổi, tạo tiền đề vững chắc cho bậc tiểu học.

Mục tiêu cụ thể:

Giáo viên xây dựng góc tạo hình mang tính hệ thống và sự đa dạng của nguyên vật liệu mở thu hút sự tham gia của trẻ.

     Trẻ nắm vững được các kỹ thuật tạo hình tổng hợp và vận dụng được nguyên tắc sắp xếp không gian (vị trí gần-xa, to-nhỏ) vào sản phẩm một cách hợp lý

Trẻ chủ động, tự tin tham gia hoạt động tạo hình, mạnh dạn trình bày ý tưởng và thực hiện kỹ năng tự đánh giá, phản biện theo tiêu chí.

Sau áp dụng giải pháp, đạt từ 90% trẻ đạt các tiêu chí sáng tạo, kỹ năng và hứng thú trong hoạt động tạo hình.

90% phụ huynh nâng cao nhận thức và trách nhiệm của phụ huynh trong việc rèn luyện kỹ năng tạo hình cho con tại nhà.

* Tên các giải pháp

Giải pháp 1: Thiết kế góc tạo hình mở theo định hướng đa chất liệu và Khám phá khoa học.

Giải pháp 2: Xây dựng quy trình hướng dẫn kỹ thuật tạo hình tổng hợp và Nguyên tắc sắp xếp không gian (vị trí gần-xa, to-nhỏ).

Giải pháp 3: Tổ chức các phiên trưng bày và hoạt động đánh giá chéo có tiêu chí cho trẻ.

Giải pháp 4: Phối hợp chủ động với phụ huynh bằng phiếu hướng dẫn và theo dõi rèn luyện kỹ năng tạo hình.

* Triển khai các giải pháp

Giải pháp 1: Thiết kế góc tạo hình mở theo định hướng đa chất liệu và khám phá khoa học.

Mục đích: Xây dựng góc tạo hình thành không gian tự do, được phân loại rõ ràng các loại vật liệu để trẻ tự chọn, tự kết hợp, kích thích hứng thú trải nghiệm tối đa.

Cách thực hiện:

Phân loại và đặt tên vật liệu (Theo tính chất và công dụng): Thiết kế không gian thành các khu vực cố định và dán nhãn mô tả công năng (ví dụ: “Vật liệu cắt dán,”Vật liệu tạo khối”) để trẻ dễ dàng nhận biết, hình thành tư duy phân loại và lựa chọn vật liệu phục vụ ý tưởng.

Luân phiên và làm đẹp vật liệu: Mỗi 2 tuần, giáo viên chỉ trưng bày một phần và luân phiên thay đổi vật liệu theo chủ đề khám phá tính chất (Ví dụ: tuần tập trung vào vật liệu mềm như len, vải; tuần sau tập trung vào vật liệu cứng như chai, nắp). Đồng thời, sử dụng các kệ, khay, lọ trong suốt hoặc màu sắc hấp dẫn để trưng bày vật liệu một cách nghệ thuật, kích thích thị giác và sự tò mò của trẻ.

Thiết kế góc tương tác và thí nghiệm nghệ thuật: Tổ chức một không gian có ánh sáng mạnh (Góc khám phá ánh sáng và màu) để trẻ thực hành tạo hình với các vật liệu trong suốt, khám phá sự pha trộn màu sắc và bóng đổ. Ngoài ra, sử dụng khu vực ngoài trời, cung cấp các dụng cụ ngoại cỡ (cọ lớn, lăn sơn, phấn) để trẻ đứng, ngồi, hoặc dùng cả cơ thể để tạo hình, giải phóng năng lượng và sự sáng tạo.

Hình ảnh lựa chọn nguyên vật liệu từ thiên nhiên

Tổ chức dự án “Công cụ từ thiên nhiên”: Hướng dẫn trẻ tự làm dụng cụ tạo hình từ rơm, cành cây, lá cây hoặc vật liệu tái chế để tạo ra các nét vẽ và kết cấu độc đáo, tránh phụ thuộc vào dụng cụ sẵn có.

Tính mới nằm ở việc áp dụng nguyên tắc luân phiên vật liệu theo tính chất khám phá và tổ chức hoạt động khám phá ánh sáng và màu một cách hệ thống, tập trung vào quy trình tương tác của trẻ với vật liệu. Đặc biệt, việc phân loại vật liệu theo tính Chất (2D, 3D, Kết dính) nhằm hình thành tư duy phân loại vật liệu theo công năng cho trẻ là điểm cốt lõi.

Giải pháp 2: Xây dựng quy trình hướng dẫn kỹ thuật tạo hình tổng hợp và nguyên tắc sắp xếp không gian (vị trí gần-xa, to-nhỏ).

Mục đích: Cung cấp cho trẻ kiến thức nền tảng về quy tắc không gian và kỹ thuật tạo hình tổng hợp để sản phẩm có tính thẩm mỹ, logic và sự sáng tạo độc đáo.

Cách thực hiện: Dạy về nguyên tắc tổ chức không gian (vị trí gần-xa, to-nhỏ) qua hành động và trò chơi:

Trò chơi “Vẽ Vật thể di chuyển”: Tổ chức trò chơi ngoài trời, yêu cầu trẻ quan sát một vật thể (cây, nhà) từ hai vị trí: rất gần và rất xa. Sau đó, trẻ vẽ lại vật thể đó trên cùng một bức tranh. Tôi giúp trẻ phân tích và rút ra nguyên tắc: Vật ở gần phải to hơn và đặt ở vị trí thấp hơn (gần đường nền) trên tranh.

Kỹ thuật Tạo lớp khi dán/vẽ: Dạy trẻ kỹ thuật đặt vật thể theo lớp (xa trước, gần sau) trong tranh dán hoặc vẽ để tạo cảm giác chiều sâu không gian.

Kỹ thuật In/Vẩy Màu: Hướng dẫn trẻ sử dụng vật liệu tự nhiên (lá cây, củ quả cắt lát) hoặc các vật liệu tái chế (nút chai, bàn chải cũ) để in/vẩy màu, tạo ra các mảng kết cấu khác nhau.

Hình ảnh trẻ sử dụng nguyên vật liệu thiên nhiên từ lá cây tạo sản phẩm

Kỹ thuật sáp màu và chà xát: Dùng sáp màu vẽ lên trên giấy mỏng được đặt trên một bề mặt có kết cấu (vải bố, lá cây khô, lưới, đồng tiền xu), tạo ra các hiệu ứng đường nét đặc biệt.

Tạo hình có khung/lõi bên trong: Hướng dẫn trẻ sử dụng các vật liệu phế thải (lõi giấy vệ sinh, hộp nhỏ, dây thép mềm an toàn) làm khung/lõi bên trong, sau đó dùng đất nặn, giấy báo ẩm hoặc thạch cao phủ lên để tạo hình khối vững chắc.

Tôi giúp trẻ phân tích và rút ra nguyên tắc: Vật ở gần phải to, rõ nét hơn và đặt ở vị trí thấp hơn (gần đường nền) trên tranh. Ngược lại, vật ở xa phải nhỏ và đặt ở vị trí cao hơn.

Điểm mới là việc đưa nội dung nguyên tắc sắp xếp không gian (vị trí gần -xa, to – nhỏ) vào giảng dạy một cách hệ thống qua trò chơi vận động và kỹ thuật tạo lớp. Đây là sự cụ thể hóa của việc rèn luyện “Tư duy trực quan hình tượng” cho trẻ lớp Chồi 1.

Giải pháp 3: Tổ chức các phiên trưng bày và hoạt động đánh giá chéo có tiêu chí cho trẻ.

Mục đích: Rèn luyện Tư duy phản biện, kỹ năng ngôn ngữ thông qua việc trẻ tự đánh giá sản phẩm theo tiêu chí đã học.

Cách thực hiện: Đa dạng hóa hình thức trưng bày và tương tác:

Trưng bày luân chuyển sản phẩm: Trưng bày sản phẩm theo các chủ đề nhỏ ở nhiều khu vực khác nhau. Trẻ đi theo nhóm, dùng sticker nhận xét (ngôi sao, mặt cười, v.v.) để đánh giá nhanh tác phẩm của bạn, sau đó luân chuyển.

Trưng bày theo nhóm ý tưởng: Phân loại sản phẩm không chỉ theo chất liệu mà theo ý tưởng chủ đạo (ví dụ: nhóm tranh vẽ gia đình, nhóm tranh vẽ siêu nhân), khuyến khích trẻ tìm ra sự đa dạng trong cách thể hiện.

Thực hiện quy trình đánh giá chéo trên tiêu chí:

Thiết lập 3 Tiêu chí cốt lõi (3 Vàng): Màu sắc/Tổ chức không gian; Tính sáng tạo/Linh hoạt trong kết hợp vật liệu; Tính hoàn thiện và kỹ thuật kết dính vật liệu.

Hoạt động bảo vệ ý kiến: Sau khi trẻ khác nhận xét theo 3 tiêu chí, tác giả được quyền “phản hồi/giải thích ý tưởng” của mình. Tôi điều phối, yêu cầu trẻ dùng các câu: “Con đồng ý/không đồng ý với bạn vì…” để rèn luyện kỹ năng lập luận và tư duy phản biện.

Phiếu bầu chọn có tiêu chí: Tổ chức bầu chọn định kỳ 1 lần/tháng cho các tác phẩm “Có không gian hợp lý nhất” hoặc “Có kỹ thuật kết dính vững chắc nhất” theo tiêu chí đã học.

Tính mới nằm ở việc tôi áp dụng cách trưng bày luân chuyển kết hợp nhận xét bằng sticker và hoạt động bảo vệ ý kiến, chuyển hoạt động đánh giá thành một hoạt động tương tác, có tính xây dựng cao và phát triển kỹ năng lập luận cho trẻ. (Tư duy phản biện).

Giải pháp 4: Phối hợp chủ động với phụ huynh bằng phiếu hướng dẫn và theo dõi rèn luyện kỹ năng tạo hình.

Mục đích: Đảm bảo sự đồng bộ trong rèn luyện kỹ năng vận động tinh tại gia đình và nhà trường.

Cách thực hiện: Sử dụng phiếu hướng dẫn và theo dõi rèn luyện kỹ năng tạo hình:

Nội dung cụ thể: Phiếu được gửi định kỳ, chỉ rõ 2-3 kỹ năng vận động tinh cốt lõi cần rèn luyện trong tuần (Ví dụ: Luyện cắt giấy lượn sóng; Luyện kỹ thuật lăn dài, vê tròn bằng đất nặn). Phụ huynh sau khi hướng dẫn con sẽ ký xác nhận vào phiếu và gửi lại giáo viên, đây là cơ sở để giáo viên theo dõi tính đồng bộ trong giáo dục gia đình và nhà trường. 

Đa dạng hóa kênh giao tiếp và hướng dẫn:

Tổ chức “Phụ huynh hỗ trợ chuyên đề” định kỳ: Mời những phụ huynh có năng khiếu hoặc kinh nghiệm về thủ công đến lớp mỗi tháng 1 lần để trực tiếp hướng dẫn trẻ các kỹ thuật tạo hình cụ thể.

Chia sẻ video hướng dẫn rèn luyện: Thường xuyên gửi các video ngắn chỉ dẫn chi tiết cách thực hiện kỹ năng trong phiếu hướng dẫn lên nhóm Zalo lớp.

Cung cấp hồ sơ theo dõi sự tiến bộ và Home Kit:

Hộp công cụ sáng tạo tại nhà (Home Kit): Cung cấp 1 hộp công cụ cơ bản chứa vật liệu phế thải đã được sơ chế và phân loại, giúp phụ huynh có nguồn tài nguyên sẵn có để thực hành với con.

Sử dụng nhóm Zalo/Google Drive để tạo thư mục ảnh riêng cho sản phẩm của từng trẻ, kèm theo nhận xét ngắn gọn về sự tiến bộ để khích lệ phụ huynh.

Điểm sáng tạo: tôi sử dụng phiếu hướng dẫn và theo dõi rèn luyện kỹ năng tạo hình có tính ký xác nhận định kỳ và theo dõi tiến độ và tổ chức phụ huynh hỗ trợ chuyên đề hàng tháng, tăng tính hệ thống, tương tác và trách nhiệm của phụ huynh.

– Những thông tin cần được bảo mật: Không có.

– Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến:

Phải được trang bị đầy đủ không gian mở (sân hiên, góc lớp rộng rãi), đồng thời đảm bảo nguồn nguyên vật liệu mở (phế thải, thiên nhiên) được sưu tầm phong phú, đa dạng và được phân loại khoa học.

Giáo viên phải có tinh thần học hỏi, chịu khó, có năng lực sáng tạo trong việc tổ chức các hoạt động tích hợp đa kỹ năng và giao tiếp khéo léo với phụ huynh.

Trẻ có nề nếp học tập cơ bản tốt và sức khỏe tâm lý phát triển bình thường để có thể tham gia tích cực vào các hoạt động trải nghiệm.

Phụ huynh phải phối hợp chặt chẽ với cô giáo và nhà trường thông qua việc thực hiện “Phiếu hướng dẫn và theo dõi rèn luyện kỹ năng tạo hình” định kỳ.

– Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả:

Về môi trường: Sử dụng được nguyên vật liệu đã tái sử dụng dễ tìm có sẵn, giúp giáo viên tiết kiệm được tiền, tiết kiệm nhiều thời gian mà hiệu quả đạt được khá cao, sử dụng nhiều lần. Qua đó lại bảo vệ môi trường giảm bớt lượng rác thải, giúp cho môi trường ngày càng sạch sẽ hơn.

Về mặt kinh tế: Việc ứng dụng rộng rãi vật liệu phế thải đã giúp nhà trường và phụ huynh giảm thiểu đáng kể chi phí mua sắm đồ dùng học tập mới. Về xã hội: Sáng kiến góp phần giáo dục trẻ ý thức tái chế, bảo vệ môi trường ngay từ lứa tuổi mầm non, sáng kiến đã góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường, tạo niềm tin vững chắc cho cộng đồng và phụ huynh địa phương.